Rosalind Franklin – „mroczna dama DNA”

Prawdopodobnie nie ma innej kobiety – naukowczyni, której praca i życie codziennie niosło tyle kontrowersji, co życie Rosalind Franklin. Franklin była odpowiedzialna za wiele projektów badawczych i prac przełomowych, które doprowadziły do ​​zrozumienia struktury DNA. Jej praca pozwoliła na wgląd w strukturę wirusów, pomagając stworzyć podwaliny pod dziedzinę wirusologii strukturalnej. Rosalind jest uznawana za najwybitniejszą krystalografkę.

Dlaczego w takim razie nazywano ją „mroczną damą DNA”? I jak przy wykorzystaniu promieni rentgenowskich Franklin była w stanie wyjaśnić złożoność struktury DNA?

Rosalinda Franklin urodziła się 25 lipca 1920 r. w Londynie. Pochodziła z zamożnej i wpływowej rodziny. Co spowodowało, że otrzymała najlepszą możliwą edukację dostępną dla dziewczynek na początku XX wieku. Jej pierwszą szkołą była szkoła św. Pawła, która kładła nacisk na przygotowanie absolwentek do kariery, a nie tylko do małżeństwa. W tym czasie u młodej Rosalindy odkryto zdolności do matematyki i nauk ścisłych oraz łatwość w nauce języków obcych (potrafiła mówić po francusku, włosku i niemiecku). Młoda Franklin, należała również do osób, które poddawały wątpliwości wszystko co je otacza, od przyrody po religię, zadawanie trudnych pytań było dla niej gratką już od wczesnych lat [1-3].

W 1938 r. rozpoczęła naukę w Newnham College, na jednej z dwóch uczelni dla kobiet na Uniwersytecie w Cambridge. W Cambridge Franklin studiowała chemię fizyczną. Tutaj poznała i zaprzyjaźniła się ze specjalistą z zakresu spektroskopii Billem Price’em (1909–1993). Jego prace okazały się później bezcenne w udowodnieniu tworzenia wiązań wodorowych pomiędzy parami zasad azotowych w DNA. Franklin ukończyła egzaminy końcowe z wyróżnieniem 1941 r. (w Cambridge przyznawano kobietom licencjaty i magisterium od 1947 roku; wcześniejszym absolwentkom przyznano je z mocą wsteczną) otrzymała roczne stypendium na badania oraz grant badawczy z Wydziału Badań Naukowych i Przemysłowych. Spędziła ten rok w laboratorium R. G. W. Norrish’a (1897–1978), znanego pioniera fotochemii i późniejszego laureata Nagrody Nobla z chemii. Ta współpraca nie należała do łatwych, gdyż Norrish miał opinię upartego, apodyktycznego i niezwykle wrażliwego na krytykę, który nie pochwalał idei równouprawnienia kobiet w nauce. Konflikt między naukowcami w trakcie ich wspólnej pracy, zakończył się rezygnacją Rosalind z dalszej pracy w laboratorium.

Następnym przystankiem w jej karierze był Brytyjskie Stowarzyszenie Badań nad Wykorzystywaniem Węgla (BCURA). Została tam zatrudniona jako asystentka, gdzie głównie skupiała się na określeniu mikrostruktury rożnych próbek węgla. Dzięki jej pracy odkryto związek pomiędzy drobnymi przewężeniami w porach węgla i przepuszczalnością porowatej przestrzeni. Badania te stały się podstawą jej pracy doktorskiej,, Chemia fizyczna stałych koloidów organicznych ze szczególnym uwzględnieniem węgla’’, którą obroniła w 1945 r. 

Po zakończeniu II Wojny Światowej przeniosła się do ukochanego Paryża, gdzie rozpoczęła prace w Narodowym Centrum Naukowo-Technicznym (CNRS).  To właśnie tutaj nauczyła się praktycznych aspektów zastosowania krystalografii rentgenowskiej. Później ta technika okaże się znacząca dla jej kariery.

Po czterech latach spędzonych w Paryżu przeniosła w 1951 roku do Londynu, gdzie na prośbę Sir John’a Randall’a (1905–1984), dyrektora King’s College rozpoczęła badania nad DNA. W tym samym czasie na uczelni trwały już badania nad DNA bez większego powodzenia prowadzone przez Maurice’a Wilkins’a (1916–2004). Wilkins w czasie zatrudnienia Franklin przebywał na urlopie. Według biografów i historyków, mamy dwie teorie narodzin ich konfliktu. Pierwsza z nich mówi, iż po powrocie z urlopu Wilkins traktował Franklin jako swoją asystentkę i poniżej kompetencji innych naukowców, gdyż była kobietą. Druga teoria, mówi, iż nieporozumienia wynikały z niedopatrzenia Sir Randall’a, który nie poinformował żadnej z zainteresowanych stron o stworzeniu dwóch grup badawczych nad strukturą DNA. Sama Franklin nie informowała o postępach swoich prac oraz zwracała się bardzo chłodno do Wilkins’a, co powodowało eskalację konfliktu. [4-5]. Rosalind wraz ze swoim doktorantem Raymondem Goslingiem (1926–2015) kontynuowała badania używają lampy rentgenowskiej. Na sukcesy nie musiała długo czekać. W styczniu 1953 roku, powstało słynne zdjęcie przez wielu uważane jest za najpiękniejsze zdjęcie rentgenowskie jakie kiedykolwiek wykonano. Niestety Wilkins ujawnił bez zgody i wiedzy zainteresowanej słynne zdjęcie. Zdjęcie został pokazane konkurencyjnemu zespołowi naukowców – Jamesowi Watson’owi i Francisco Crick’owi, którzy pracowali nad własnym modelem DNA w Cambridge [6].

Na podstawie tego zdjęcia, Franklin i zespół Watsona doszli do tych samych wniosków. Obie formy DNA są strukturami helikalnymi. Wyniki obu zespołów zostały opublikowane w prestiżowym magazynie „Nature” 25 kwietnia 1953 roku. Niestety praca Franklin została opublikowane jako druga. Co zostało uznane, że jej artykuł jest po prostu wsparciem dla pracy Crick’a i Watson’a. Panowie w opublikowanej pracy nie wspomnieli o prawdziwej autorce zdjęcia, dzięki której udało się im zbudować model DNA.

Kolejny konflikt z Wilkins’em, zła atmosfera w pracy i brak akceptacji względem Rosanlind spowodował, że pod koniec swojej kariery naukowej przeniosła się do Birkbeck College. Tam kierowała pionierską pracą w nad strukturą molekularną wirusów, a w szczególności mozaiką tytoniu. W wieku 37 lat w 1958 roku Rosalind Franklin zmarła na raka jajnika. Członek jej zespołu, Aaron Klug kontynuował badania, zdobywając Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w 1982 [7-8].

Przez wielu uważana była za kontrowersyjną, mającą swoje zdanie, którego nie bała się wyrażać jako kobieta. Liczne konflikty oraz niepowodzenia związane z nimi spowodowały trudności w uznaniu działalności Rosalind jako pionierskiej na polu międzynarodowym. Dzięki upartości, niezależności i silnemu charakterowi stworzyła wiele ważnych prac naukowych, z których czerpiemy do dziś. Uważamy, że należy uznać Rosalind Franklin za jedną najwybitniejszych naukowców XX wieku.

Źródła:

  1. Rogers K., Rosalind Franklin – British scientist , Britannica, https://www.britannica.com/biography/Rosalind-Franklin Data pobrania: 06.01.2022
  2. The Rosalind Franklin Papers, U.S. National Liberty of Medicine -Profiles in Science https://profiles.nlm.nih.gov/spotlight/kr/feature/biographical Data pobrania :01.06.2022
  3. Rosalind Franklin: A Crucial Contribution, Scitable by nature Education https://www.nature.com/scitable/topicpage/rosalind-franklin-a-crucial-contribution-6538012/ Data pobrania :01.06.2022
  4. Rosalind Elsie Franklin – Pioneer Molecular Biologist,SDSC, https://www.sdsc.edu/ScienceWomen/franklin.html Data pobrania:01.06.2022
  5. Pospieszny T.,Rosalind Franklin — Pierwsza dama DNA, Piękniejsza strona nauki, Publiowany 06.05.2019 http://piekniejszastronanauki.pl/rosalind-franklin-pierwsza-dama-dna/ Data pobrania:01.06.2022
  6. Rosalind Franklin, Biography, Publikowany 02.04.2014 https://www.biography.com/scientist/rosalind-franklin Data pobrania:01.06.2022
  7. Mozalweska P., Kobieta naukowiec – Rosalind Franklin – Tajemnica zdjęcia nr 51,Naukowka.pl, Publikacja 06.08.2017 http://naukowka.pl/index.php/2017/08/06/tajemnica-zdjecia-nr-51/ Data pobrania:01.06.2022
  8. Rosalind Franklin, Wikipedia , https://en.wikipedia.org/wiki/Rosalind_Franklin Data pobrania :01.06.2022
  9. Roskal Z., Prehistoria odkrycia struktury DNA, WP-projektu.pl, Publikacja 16.06.2020 https://wp-projektu.pl/nowosci/prehistoria-odkrycia-struktury-dna/ Data pobrania :01.06.2022
  10. Rosalind Franklin was so much more than the ‘wronged heroine’ of DNA, Nuture.com,Publikacja 21.07.2020 https://www.nature.com/articles/d41586-020-02144-4 Data pobrania :01.06.2022

hello@radiopeiron.com