Ochrona (radiologiczna) portu lotniczego czy jednak pasażera? Część 1.

Regularną częścią podróży lotniczej jest przejście przez ,,bramki” przed wejściem na pokład samolotu. “Bramki” są zarówno dla bagażu jak i pasażera, służą one wykryciu tego, co jest niedozwolone do zabrania w podróż. Jednakże przez ostatnie lata zdarzyło się wiele zamachów, ataków oraz sytuacji niebezpiecznych dla innych pasażerów. A standardowe bramki okazały się nieskuteczne w ich wykrywaniu. Dlatego zdecydowano się na wprowadzenie nowych technologii – skanerów całego ciała do wykrywania np. materiałów wybuchowych czy niemetalowych przedmiotów stanowiących zagrożenie. Skaner to urządzenie, które wykrywa przedmioty na ciele lub wewnątrz ciała osoby, w celu kontroli bezpieczeństwa, bez zdejmowania ubrań lub fizycznego kontaktu. W zależności od zastosowanej technologii operator może zobaczyć obraz nagiego ciała w alternatywnym obrazie –  kreskowym. Prezentując w ten sposób osobę ze wskazaniem, gdzie wykryto podejrzane przedmioty lub zdjęcie rentgenowskie całego ciała.

I właśnie dlatego to nas skłoniło, do zastanowienia się w jaki sposób działa ochrona radiologiczna na lotniskach. Czy skanery całego ciała są bezpieczne dla naszego zdrowia oraz jaka jest ich historia.

W trakcie zbierania materiałów natrafiłyśmy na wiele ważnych informacji. Było ich tak wiele, że podzieliłyśmy je na trzy części. Serdecznie zapraszamy cię do przeczytania pierwszej z nich.

Pierwszy skaner całego ciała przy wykorzystaniu promieniowania rtg został opracowany przez dra Steven’a W. Smith’a w 1992 r. Pierwsze ataki terrorystyczne na początku lat 2000 stały się coraz częstsze na lotniskach na całym świecie, dlatego zaczęto wprowadzać różnego rodzaju metody ochrony. W 2008 roku została wprowadzona w Holandii zaawansowana technologia obrazowania (AIT), jako podstawowa metoda wykrywająca niebezpieczne przedmioty lub substancje. Powszechne stosowanie tej technologii w Stanach Zjednoczonych wzrosło po tym, jak pasażer lecący do Detroit z powodzeniem przemycił materiały wybuchowe w bieliźnie.

Wraz z rozwojem technologii zaczęły pojawiać się różne systemy obrazowania. Wiele krajów na całym świecie w tym państwa członkowskie UE podjęły próby stworzenia oraz wdrożenia skanerów ciała w portach lotniczych, co spowodowało różnorodność w skali europejskiej. W UE od dłuższego czasu prowadzone są analizy parametrów skanerów ciała. Sprawdzano także potencjalny wpływ na ochronę zdrowia i przestrzeganie praw podstawowych, które określa Karta praw podstawowych Unii Europejskiej. Obecnie dąży się do ujednolicenia systemów ochrony, w postaci sposobów używania skanerów, tworzenia wspólnych zasad i norm stosowania, wykrywania materiałów wybuchowych oraz wprowadzających zabezpieczeń gwarantujących przestrzeganie europejskich praw podstawowych i przepisów dotyczących ochrony zdrowia [1,2,3,4,5]. Prawa podstawowe chroni Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, a także dodatkowo szereg aktów prawodawstwa wtórnego UE. W kontekście skanerów ciała należy wspomnieć w szczególności godność ludzką (art. 1), poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego (art. 7), ochronę danych osobowych (art. 8), wolność myśli, sumienia i religii (art. 10), niedyskryminację (art. 21), prawa dziecka (art. 24) oraz zapewnienie wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego przy określaniu i realizowaniu wszystkich rodzajów polityk i działań Unii (art. 35) [4, 5].

Obawy związane z użytkowaniem skanerów ciała w celach kontroli bezpieczeństwa odnoszą się głównie do:

  • tworzenia obrazów ciała;
  • wykorzystania promieniowania rentgenowskiego.

Początkowo wszystkie skanery ciała wytwarzały obrazy ciała osoby, którą poddawano kontroli bezpieczeństwa, w celu umożliwienia dokonanie oceny pod kątem obecności przedmiotów, których wnoszenie na pokład statków powietrznych jest zabronione. Niektóre technologie stosowane w skanerach ciała opierają się na wykorzystaniu emisji małych dawek promieniowania jonizującego (rentgenowskiego) i niejonizującego do celów wykrywania materiałów wybuchowych. W szczególności wykorzystanie promieniowania jonizującego budzi wątpliwości związane z ochroną zdrowia.  Obecnie istnieją technologie niewytwarzające obrazów ani nie wykorzystuje promieniowania. Wszystkie przepisy UE, w tym dotyczące ochrony lotnictwa, oraz ich zastosowanie muszą zapewniać pełne przestrzeganie praw podstawowych oraz norm zdrowotnych ustanowionych i chronionych prawem Unii Europejskiej [1,3,4]

W odniesieniu do ochrony zdrowia, a w szczególności do wykorzystania promieniowania jonizującego, prawodawstwo europejskie ustanowione na podstawie traktatu Euratom określa limity dawek promieniowania (jednorazowych i rocznych), wymaga zgodnego z prawem uzasadnienia kwestii narażenia osób na promieniowanie oraz stanowi, że środki ochronne muszą zapewniać najniższy możliwy poziom narażenia. Z narażeniem na promieniowanie, w tym jonizującym, mamy do czynienia na co dzień. Ponadto ograniczone narażenie osób na promieniowanie nie jest jako takie zabronione, ale państwa członkowskie UE muszą wykazać zgodność z zasadami prawodawstwa UE dla każdej kategorii przypadków. Częste (np. narażeni pracownicy) i niemające charakteru medycznego narażenie na promieniowanie może doprowadzić do zastosowania bardziej rygorystycznych zasad [4, 5,6].

W kolejnej części opowiemy o skanerach, rodzajach oraz o ochronie radiologicznej pasażera.

Źródła:

  1. 1.B. Breczko, Czym są “nagie skanery” na lotniskach i jak działają?, data dostępu: 05.02.2022, https://tech.wp.pl/czym-sa-nagie-skanery-na-lotniskach-i-jak-dzialaja,6126403396224641a
  2. Z. Bulińska, fakty dotyczące kontroli bezpieczeństwa na lotniskach, data dostępu: 05.02.2022, https://www.lot-opozniony.pl/blog/2019/06/26/fakty-dotyczace-kontroli-bezpieczenstwa-na-lotniskach
  3. =Z. Grzywna, A. Limański, I. Drabik, ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM W PORTACH LOTNICZYCH, ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ, 181-197, 2018
  4. KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie użytkowania skanerów ciała w portach lotniczych UE, Komisja Europejska, Bruksela, 2010
  5. KARTA PRAW PODSTAWOWYCH UNII EUROPEJSKIEJ (2016/C 202/02)
  6. WERSJA SKONSOLIDOWANA TRAKTATU USTANAWIAJĄCEGO EUROPEJSKĄ WSPÓLNOTĘ ENERGII ATOMOWEJ (2012/C 327/01)

hello@radiopeiron.com